Hallelujah

Een bijdrage van Kato Vereertbrugghen

Georg Friedrich Händel, in Engeland ook bekend als George Frideric Händel, was een van de meest geliefde componisten van zijn tijd. Toen zijn Italiaanse opera's aan populariteit verloren, vond hij een nieuwe weg in het Engelstalige oratorium. Zijn grootste succes werd ‘Messiah’, gecomponeerd in 1741 op een libretto van Charles Jennens. Het oratorium, gebaseerd op Bijbelteksten over de Messias, bezingt Jezus als verlosser van de mensheid en bestaat uit drie delen: zijn aankondiging en geboorte, zijn lijden en verrijzenis en zijn overwinning op de dood met de belofte van eeuwig leven. Na het componeren van het beroemde ‘Hallelujah’ zou Händel hebben uitgeroepen dat hij de hemel had gezien. ‘Messiah’ groeide uit tot zijn bekendste oratorium en blijft bijna drie eeuwen later een tijdloos meesterwerk dat weet te ontroeren.

Bijna vijftig jaar na de première kreeg ‘Messiah’ een nieuw leven in Wenen. Baron Gottfried van Swieten, een invloedrijk bewonderaar van Händel en Bach, speelde een belangrijke rol in de hernieuwde belangstelling voor hun muziek. Van Swieten, geboren en opgegroeid in het Nederlandse Leiden, stelde zijn uitgebreide muziekcollectie open voor muziekliefhebbers, organiseerde besloten muziekbijeenkomsten en financierde via de Gesellschaft der Associierten concerten en oratoriumuitvoeringen.

In dat kader vroeg hij Wolfgang Amadeus Mozart om enkele oratoria van Händel te bewerken voor uitvoering in Weense adellijke salons. Mozart bewonderde de muziek van Händel en Bach en bestudeerde hun werken om zijn eigen stijl te verrijken. Samen met Van Swieten, die voor een Duitse tekst zorgde, paste hij ‘Der Messias’ aan naar de muzikale smaak van zijn tijd. Zijn bewerking werd op 6 maart 1789 voor het eerst uitgevoerd in het Weense paleis van graaf Johann Esterházy, tijdens een concert georganiseerd door Van Swietens muziekgenootschap. Kort na Mozarts dood werd het stuk voor het eerst uitgegeven en zorgde het ervoor dat Händels ‘Messiah’ een breed Duitstalig publiek bereikte.

In zijn bewerking uit 1789 behield Mozart grotendeels Händels compositie, maar hij kortte enkele passages in en schrapte twee koordelen. Ook liet hij enkele koorpassages door solisten uitvoeren, zoals in ‘Sein Joch ist sanft’ (‘His Yoke Is Easy’). De opvallendste veranderingen situeren zich in de orkestratie. Mozart breidde het orkest uit met fluiten, klarinetten, fagotten, trombones en hoorns, waardoor de blazers een belangrijkere rol kregen in het klankbeeld. Daarbij namen ze gedeeltelijk functies over die in Händels versie aan het continuo-orgel waren toevertrouwd. Dat was niet alleen een artistieke keuze: bij de Weense uitvoeringen was een orgel gewoonweg niet altijd voorhanden.

Waar Händel vooral werkt met lange, doorlopende polyfone lijnen, legt Mozart meer nadruk op de afzonderlijke muzikale frasen, dynamische contrasten en orkestrale kleuren. Dat is hoorbaar in ‘Er ward verschmäht’ (‘He Was Despised’), waar de houtblazers de harmonische structuur extra reliëf geven, en in ‘Wahrlich, wahrlich’ (‘Surely He Hath Borne Our Griefs’), waar zij deels de rol van het continuo-orgel vervullen. Bijzonder is ook Mozarts behandeling van ‘Wie Schafe gehn’ (‘All We Like Sheep’). De levendige motieven van de houtblazers roepen het beeld op van rondzwervende schapen en geven het koor een pastorale sfeer.

Mozarts bewerking vormt zo een bijzondere ontmoeting tussen Händels barok en de Weense klassiek. De oorspronkelijke kracht van ‘Messiah’ blijft behouden, maar krijgt door de rijkere orkestratie en verfijnde klankkleuren een heel eigen karakter.

Kato Vereertbrugghen is musicologe in opleiding aan KU Leuven.

Put me on the waiting list

Wishlist

Added:

To wishlist

Subscribe to the newsletter