Esse est percipi
Een bijdrage van Florestan Bataillie
Zal ik eens wat verklappen? Ik ben verzot op radio. Het liefst luister ik in de auto en laat ik me van de ene verrassing in de andere tuimelen. Zo fladderde laatst Johann Sebastian Bach binnen en de zonnigheid van de vooravond werd zowaar verklankt. Zijn ‘Derde klavierconcerto’ in D ademt een verpletterend joie de vivre uit. De strijkers van het Amsterdams Sinfonietta gaven er een lap op en aan de piano een pianiste die niet speelt, maar honderduit vertelt. Beatrice Rana.
Als klassieke muzikant krijg ik wel vaker de vraag waar ik naar luister in de wagen. “Staat dan altijd Klara op?” Alsof een chef-kok nooit eens een van een pak frietjes kan genieten. Ik ben een muzikale veelvraat en mijn devies is dan ook: voor elk straatje een plaatje. Een lange rit (of een ellendige file) kan voor mij net zo goed door een album van de Dire Straits als pakweg Mahlers ‘Derde symfonie’ worden opgeluisterd. Heerlijk vind ik ook de nachtelijke autoritten. Dan kan ik me tegoed doen aan wat zich dan nog in de ether afspeelt. Schimmige afspeellijsten met minder bekend werk, vakkundig ontgonnen uit klinkende krochten. Oud of nieuw, het is me allemaal eender, je ontdekt op die manier een beetje van alles. En - niet onbelangrijk - zo is er ook zendtijd voor meer gedurfde muziek die het overdag niet haalt in de meer mainstream programmatie. Je-weet-wel, die voor op de achtergrond.
Erger is het de muziek vergaan die je aantreft op de afspeellijsten van Forgotify, naar analogie met de bekende Zweedse streamingdienst. Via Forgotify kan je willekeurige muziek beluisteren die geen énkele keer op Spotify werd afgespeeld. Nul streams. Dat roept bij mij dan de vraag op: is muziek zonder luisteraars nog wel muziek? Is een pianist zonder publiek nog wel pianist? Als de boom valt in het bos, maar er is niemand in de buurt om het te horen, maakt die dan nog geluid? Niet als het van de idealistische filosoof George Berkeley afhangt. Esse est percipi. Zijn is waargenomen worden.
Wist je dat Bach ook ooit bijna vergeten was? Ware het niet van Felix Mendelssohn die de ‘Matthäus-Passion’ herontdekte, dan had het grote publiek hem wellicht nooit zo massaal omarmd. En kijk nu: van alle klassieke componisten is hij een van de vaakst vertolkte en meest beluisterde in de concertzaal. Meer nog, hij is zelfs de meest gestreamde. Hoe komt het toch dat zijn eeuwenoude werk wereldwijd zo blijft aanspreken? Misschien omdat zijn oeuvre zo omvangrijk is en tegemoet lijkt te komen aan veel menselijke sentimenten.
Wanneer je geluk hebt, dan voorziet muziek de perfecte soundtrack voor de scène die zich op dat moment in je leven afspeelt. Wie weet herken je je straks volledig in Bachs tweede ‘Franse suite’. Of misschien kocht je eigenlijk een ticket voor de ‘Études’ van Debussy. Of resoneer je vandaag net het meest met de romantische uitspattingen van Chopin. Voor elk straatje een plaatje. Toch?
Florestan Bataillie is pianist, componist, schrijver en maakt theatervoorstellingen over klassieke muziek. Hij schreef zijn column bij dit concert op vraag van Muziekcentrum De Bijloke
