De Codex Trujillo van Peru
Een bijdrage van Adrian Van der Spoel
De ‘Codex Trujillo del Perú’ vormt een uitzonderlijke getuigenis van het muzikale leven in de achttiende eeuw. Deze verzameling bevat geen muziekbron in de gebruikelijke zin, maar een breed opgezette documentatie van het dagelijkse leven in het bisdom Trujillo tussen 1780 en 1785. De muziek werd opgenomen als onderdeel van een visueel en etnografisch verslag dat bestemd was voor de koning van Spanje. Vandaag worden de negen delen van deze unieke collectie bewaard in het Koninklijk Paleis van Madrid.
De samensteller was Baltazar Martínez Compañón, bisschop van Trujillo en afkomstig uit Baskenland. In zijn monumentale werk verzamelde hij meer dan 1400 aquarellen die de flora, fauna en gebruiken van zijn immense bisdom documenteren — een gebied dat zich kon meten met de gezamenlijke omvang van Frankrijk en Spanje. Vooral de afbeeldingen van het dagelijks leven zijn van onschatbare waarde. De muzikale scènes tonen niet alleen de gebruikte instrumenten, maar geven ook aanwijzingen over dans en uitvoering. Met opmerkelijke nauwkeurigheid noteerde de bisschop bovendien twintig muziekstukken in volledige notatie, waarbij hij vaak het tempo en de geografische herkomst vermeldde, soms ook de omstandigheden waarin de uitvoering plaatsvond. Zijn jarenlange reizen door het bisdom maakten deze unieke documentatie mogelijk.
In dit programma worden ook twee andere Zuid-Amerikaanse bronnen belicht, samengesteld door waarnemers die zelf geen beroepsmusici waren. In 1816 publiceerde Don Antonio Pereira y Ruiz, hoofdsacristaan van de kathedraal van Arequipa, zijn ‘Noticia de la muy Noble ciudad de Arequipa’, waarin hij drie lokale dansen opnam, waarvan twee met tekst. Ook deze bron biedt een zeldzame inkijk in het muzikale leven buiten de officiële kerkelijke praktijk.
Een derde belangrijke getuigenis vinden we in het ‘Álbum de Paisajes, tipos humanos y costumbres de Bolivia’, samengesteld in de tweede helft van de negentiende eeuw door de advocaat en natuuronderzoeker Melchor María Mercado, geboren in Chuquisaca, het huidige Sucre. Zijn aquarellen tonen religieuze en burgerlijke architectuur, evenals levendige scènes van feesten, carnaval en dans. Hoewel zijn muzieknotaties vaak onnauwkeurig zijn en reconstructie vereisen, bewaren ze een waardevol repertoire van zowel religieuze als wereldlijke aard, waaronder de 'Baile de toritos' en het devotionele lied voor Maria, 'La Matutina estrella'.
Samen brengen deze bronnen ons dicht bij de klankwereld van het koloniale en postkoloniale Zuid-Amerika — een wereld waarin muziek, dans en dagelijks leven onlosmakelijk met elkaar verbonden waren.
