'Ik ben een rock 'n' roll kid'
Gitarist John Scofield viert zijn 75e verjaardag met zijn Combo 75: musici en vrienden met wie hij al jaren optrekt. Hoe creëerde Scofield dat imposante en diverse oeuvre, met zijn uit duizenden herkenbare sound? En hoe werkt dat tussen vrienden?
Karel Van Keymeulen
John Scofield laveert al vijftig jaar als een stilistische kameleon moeiteloos tussen bebop, blues, jazzfunk, orgeljazz en ook kamermuziek, groovemuziek, jam-bandstijl en orkestrale ensembles. Zijn gitaarsound steevast herkenbaar. De band tussen Scofield en zijn drummer Bill Stewart wordt met het verstrijken van de decennia steeds hechter. Bassist Vicente Archer kwam bijna tien jaar geleden bij de groep. Pianist en orgelspeler Gerald Clayton sloot aan voor Combo 66, dat vandaag Combo 75 is. In dat kwartet slaat Scofield een brug tussen zijn diepgewortelde bluesgevoel en moderne jazz-improvisatie.
België was vaak een halte voor John Scofield. Hij schreef zelfs een nummer met als titel ‘King of Belgium’. “Voor Toots Thielemans”, vertelt hij in een videogesprek vanuit zijn huis in Katonah, in de Hudsonvallei ten noorden van New York. “Toots was altijd vriendelijk en geïnteresseerd in jonge musici. Ik was een grote fan. Hij kwam ook enkele keren meespelen als ik met mijn band in België was.”
Hoe belangrijk is het dat de musici in je band ook je vrienden zijn?
“Als je samen reist, leer je elkaar kennen. Wij brengen veel tijd samen door. De reden waarom we goed opschieten, is dat we erin slagen goede muziek te maken die aanspreekt en raakt. De muzikale chemie werkt en we voelen elkaar bijna blindelings aan. Als dat het geval is, werkt het ook op persoonlijk vlak. Dat is mijn theorie.”
In ‘Inside Scofield’, de documentaire film uit 2022, vertel je dat je sinds 1975 elk jaar een halfjaar op tournee bent. Je noemt jezelf een ‘road dog’. Waar komt de energie vandaan om dit te blijven doen?
“Je moet echt veel spelen om goed te zijn in jazz. Als ik een maand niet speel, moet ik hard werken om weer een behoorlijk niveau te halen. Als je veel samen speelt, word je een goed geoliede machine. Dan wordt de muziek avond na avond beter en dat geeft energie. Maar als je dan beseft dat je drie uur na het concert alweer op moet om verder te reizen, komt dat hard aan. Ik probeer wat te verminderen.”
Je groeide op met rock en blues. Maar toch wilde je een professioneel jazzmusicus worden?
“Toen ik veertien was, bleken de oudere rockgitaristen naar wie ik opkeek jazzliefhebbers te zijn. Je houdt van blues en rock, dat is fijn, maar jazz is beter, vertelden ze me. Daarna hoorde ik gitaristen als Wes Montgomery, Jim Hall, Tal Farlow en natuurlijk saxofonist Charlie Parker. Ik wilde zo leren spelen en dat doe ik nog steeds: leren.”
Je bracht je jeugd door in Wilton, een stadje op een uur rijden van New York. New York werkte als een magneet op een jonge muzikant zoals jij?
“Het was zoals naar het land van Oz trekken. Ik trok naar Greenwich Village, dat was totaal anders dan de kleine stad waar ik woonde. Ik hoorde daar Miles Davis, Thelonious Monk, Bill Evans, ik kwam in de clubs in New York. Een nieuwe wereld. Intussen woon ik al lang opnieuw in de suburbs.”
Je speelde drie jaar met Miles Davis in de jaren tachtig. Is er sprake van een periode voor en na Miles Davis?
“Jazeker. Ik kende Miles’ muziek, maar hem leren kennen en bij hem spelen was een belangrijke stap. Hij vertelde ons hoe hij muziek benaderde en hoe je in de juiste gemoedsgesteldheid kan geraken. Hij sprak over technieken en ritme. Hij praatte over de groten uit de jazz – Charlie Parker, Duke Ellington en Bud Powell, musici van wie hij hield – en hoe ze hem beïnvloed hadden. Wat hij over muziek vertelde, analyseerden we. We swingden op het podium, ook al speelden we funk. In zijn trompetlijnen zat die swing, Hij hielp me met noten, ritme, muziek. En ja, door bij Miles Davis te spelen werd mijn naam bekend.”
Over ritme gesproken: je houdt echt van grooves.
“Ik begon in het rocktijdperk, we hielden van de vroege funk van James Brown en Sly Stone. Ik begon in fusionbands te spelen in de jaren zeventig. Funk en groove zijn altijd opwindend.”
In 1974 speelde je met saxofonist Gerry Mulligan en trompettist Chet Baker in Carnegie Hall in New York. Dat was meteen een grote stap.
“Dat was tegelijk opwindend en beangstigend. Ik woonde toen nog in Boston, waar ik aan Berklee School of Music had gestudeerd. Ik kende Chet en andere bandleden zoals pianist Bob James of bassist Ron Carter niet. Wel Gerry Mulligan. Gelukkig was mijn vriend er ook bij, de helaas overleden vibrafonist Dave Samuels. Ik reed naar Carnegie Hall met een geleende auto en mijn versterker in de koffer, parkeerde mijn auto en speelde het concert. De volgende maand verhuisde ik naar New York.”
Je hebt een indrukwekkende discografie van meer dan vijftig albums onder eigen naam. De jongste jaren neem je vooral op voor het Duitse label ECM. Hoe bevalt dat?
“Het is een geweldig label. Er is niemand zoals producer Manfred Eicher. Wat hij gerealiseerd heeft in de voorbije vijftig jaar is indrukwekkend. Ik ontmoette hem voor het eerst toen ik met bassist Marc Johnson meespeelde in zijn band Bass Desires. Manfred vroeg toen al of ik voor hem wilde opnemen. Maar ik werkte met Amerikaanse labels, eerst Gramavision, daarna Blue Note en Verve. Uiteindelijk kwam ik toch bij ECM terecht. In 2027 komt er een live-opname van mijn trio in Pau, een prachtige stad in Frankrijk met een mooi jazzfestival. Ik maakte ook een duo-opname met bassist Steve Swallow, mijn mentor. Die komt daarna uit. “

Je gitaarsound is onmiddellijk herkenbaar. Je vertelde dat het niet de gitaar is die de sound maakt, maar wel je vingers en hoe die de snaren beroeren.
“Als ik samen met een echt goede gitarist speel – en gelukkig is dat vaak het geval – geven we elkaar ons instrument door. Dan hoor je op hetzelfde instrument een andere sound. Dat is zeer interessant. Het gaat niet om die uitmuntend gebouwde gitaar, er zijn immers veel goede gitaren. Je moet vooral veel spelen, tot je het instrument kent. Daarna werk je aan de noten. We zijn verschillende mensen, onze handen zijn anders, ons brein dat ermee verbonden is, is anders. Dat geeft je die herkenbare sound. En het heeft natuurlijk ook met notenkeuze en een innerlijk ritme te maken. Als een vriend je belt en je hoort zijn stem, weet je onmiddellijk welke vriend het is.”
Hoe belangrijk is improvisatie in je muziek?
“Improvisatie is essentieel voor de muziek die wij maken en de manier waarop we samen spelen. We luisteren naar elkaar, er ontstaat een conversatie, er is onvoorspelbaarheid, en dat maakt het voortdurend spannend. Noem het onze muzikale filosofie. Mijn musici blijven ook improviseren op de achtergrond, in de harmonie, het ritme, in de hele benadering.”
“Toen men begin 20e eeuw jazz begon op te nemen, konden we die muziek ook beginnen te analyseren. En hoorden we hoe krachtig de impact van de improvisatie was. We stelden vast dat die muziek op improvisatie dreef. Ik beschouw improvisatie als een van de grote muzikale verworvenheden van de vorige eeuw. Nu, honderd jaar later, is het een cruciaal kenmerk van onze muziek.”
Je schrijft veel eigen composities, maar je interpreteert naast de standards uit de Great American Songbook ook nummers uit de rock- en popcultuur, zoals op het album ‘Uncle John’s Band’.
“Wel, ik ben oorspronkelijk een rock ‘n’ roll kid, ook al wilde ik een jazzmuzikant zijn. Van songs uit de rock- en popcultuur kan je ook jazz maken. Al kan je dat niet met elk nummer doen, want dan worden we een coverband voor huwelijken (lacht). Ik kies de nummers omdat ik van die songs hou. En als het werkt op mijn gitaar, probeer ik er een eigen versie van te maken. Neem ‘Mr. Tambourine Man’ van Bob Dylan. Ik herinnerde me de harmonieën in de versie van The Byrds en ik vond een manier om het in trio te spelen.”
Hoe voelt het om 75 te zijn? Ben je een wijze, oudere muzikant geworden?
“Ik vind het goed om in het nu te leven. Ik weet niet of ik wijzer ben geworden, want soms voel ik me helemaal niet wijs. Ik geniet wel op een andere manier van de muziek. Toen ik jonger was, was ik nerveuzer, wilde ik de muziek in een bepaalde richting duwen. Nu voel ik me meer ontspannen in mijn muziek. En ja, dat voelt goed. “
