Acht stemmen, één band: Roomful of Teeth verkent de grenzen van de menselijke stem
Al bijna twee decennia verleggen de artiesten van Roomful of Teeth de grenzen van wat een stem kan zijn. Geen vocaal ensemble in de traditionele zin, maar een groep van acht zangers die opereert als een band. In Muziekcentrum De Bijloke brengen ze een staalkaart van hun fascinerende universum, met werk van Caroline Shaw, Bec Plexus, Leilehua Lanzilotti en Gabriel Kahane. Vooraf spraken we met zanger Steven Bradshaw, die sinds 2012 deel uitmaakt van het ensemble.
Een collectieve aanpak
Roomful of Teeth wordt vaak omschreven als een vocaal ensemble, maar jullie spreken zelf liever over een band. Waarom?
"Omdat dat in vele opzichten is hoe we echt functioneren. We zijn met acht stemmen, maar zonder dirigent of vaste leider die vooraan staat en alle beslissingen neemt. Iedereen brengt zijn eigen ideeën, expertise en persoonlijkheid mee. Repetities zijn daarom ook heel collaboratief: samen zoeken we naar de beste manier om een werk tot leven te brengen. Alles in dat proces voelt veel meer aan als een band dan als een klassiek ensemble. Bovendien is bijna alles wat we uitvoeren speciaal voor ons geschreven. Daardoor ontstaat een heel persoonlijke relatie met de stukken die we brengen. Het is ons repertoire, doordrenkt van onze eigen klanksignatuur."
Die collectieve aanpak lijkt essentieel voor de identiteit van het ensemble.
"We denken als een band, we toeren als een band en we beleven muziek als een band. Dat is nooit formeel vastgelegd; het is gewoon organisch zo gegroeid. We bevinden ons ergens tussen een hedendaags ensemble en een rondreizende groep muzikanten, avond na avond onderweg om voorstellingen te geven die alleen wij kunnen brengen."
Een centraal werk op het programma is een selectie uit Caroline Shaw's 'Partita for 8 Voices'. Wat betekent dat stuk voor Roomful of Teeth?
"Er is een Roomful of Teeth vóór Partita en een Roomful of Teeth erna. Het werk leverde Caroline de Pulitzer Prize op, het album waarop het verscheen won een Grammy Award, en voor ons veranderde het de koers van het ensemble volledig. Het is moeilijk te overschatten hoe belangrijk dit werk is geweest."
Jullie voeren het werk al meer dan tien jaar uit. Blijft zo'n stuk evolueren?
"Enorm. De opname uit 2013 toont ons als een groep die nog volop aan het ontdekken was wat het stuk precies kón worden. Vandaag is die muziek getransformeerd: we hebben er nieuwe dingen in ontdekt en gaandeweg begrepen wat het werk zelf wilde zijn. De tempi zijn veranderd, het karakter is veranderd en ook de bezetting is deels veranderd. Daardoor klinkt het vandaag heel anders dan op de oorspronkelijke opname. Het is bijzonder om te zien hoe luisteraars die de opname goed kennen reageren op de versterkte impact van een live-uitvoering."
Jullie brengen ook haar werk 'The Isle'.
"Caroline keek naar Shakespeares 'The Tempest' en stelde zich de vraag: wat als het eiland uit het toneelstuk niet zomaar een fysieke plek is, maar een wereld die volledig uit geluid bestaat? De muziek brengt het mysterieuze landschap van dat eiland tot leven, bevolkt door geesten, stemmen en vreemde klanken. Ontlichaamde, etherische pulsen en rauwe, grommende geluiden maken plaats voor complexe harmonische ontwikkelingen die bewust tegen elkaar botsen, om uiteindelijk op schitterende wijze tot een oplossing te komen."
Een uitdagende klankwereld
Jullie werken altijd met versterking, iets wat eerder uitzonderlijk is in de wereld van de hedendaagse kamermuziek.
"Voor ons is dat fundamenteel. Als men over Roomful of Teeth schrijft, gaat het vaak over onze stemmen, maar een essentieel onderdeel van ons project draait rond de vraag wat versterking precies kan betekenen binnen experimentele vocale muziek. Microfoons maken het mogelijk om de kleinste details bloot te leggen. Een gefluisterde klank kan sonisch even aanwezig zijn als een krachtige uitbarsting die op hetzelfde moment plaatsvindt. Dat creëert nieuwe mogelijkheden binnen het klanklandschap van ons werk. Onze geluidstechnicus is eigenlijk een negende bandlid, dat mee vormgeeft aan wat het publiek hoort."
Op het programma staat ook Leilehua Lanzilotti's 'On Stochastic Wave Behavior'...
"Dat werk is de voorbije jaren uitgegroeid tot een publieksfavoriet binnen ons repertoire. Het vertrekt vanuit de schijnbare willekeur van oceaangolven, maar laat tegelijk zien hoe uit die chaos grotere patronen ontstaan. Lanzilotti verbindt die ideeën met de natuur en cultuur van Hawaï. Je hoort verwijzingen naar het zeeleven, kinderspelen en collectieve rituelen. Tegen het einde ontstaat een prachtige, bijna bezwerende beweging in een mantra-achtige frase die zich laat vertalen als: 'Jouw beurt... en nu de mijne.'"
... en de creatie van een werk van de Amsterdamse componist Bec Plexus.
"We kijken daar enorm naar uit. Het stuk heet 'T'ng Kl'ng' en ontstaat vanuit een fascinatie voor de fysieke betekenis van klanken. Bec schreef dat zelfs één enkele klinker een specifieke gevoelswereld kan oproepen. Een 'oe' voelt anders dan een 'oo'; een 'pa' anders dan een 'ka'. Vanuit die gedachte creëerde ze een werk dat voortdurend balanceert tussen speelsheid en verwondering. Ze vergelijkt het met een glazen babymobiel waarin lichtstralen breken en weerkaatsen. Dat beeld hoor je doorheen de hele muziek resoneren."
Wat mogen luisteraars uiteindelijk verwachten van deze avond?
"Elk werk belicht een ander aspect van waartoe de menselijke stem in staat is, maar samen vormen ze een samenhangende klankreis door ons artistieke universum. Ons kenmerkende werk wordt gecombineerd met composities waar we de voorbije jaren intensief aan hebben gewerkt en waar we bijzonder veel van houden. We kijken er enorm naar uit om deze muziek voor het eerst met het publiek in Gent te delen!"
