Over boventonen

Snuisterend in het Klara-archief hoor ik presentator Olav Grondelaers het volgende vragen aan Luc Brewaeys: ‘Hedendaagse muziek botst soms op vooroordelen van mensen, maar die van jou lijkt daaraan te ontsnappen. Hoe komt dat?’ ‘Geen idee’, antwoordt Brewaeys, ‘Ik schrijf mijn eigen ding, maar toch blijkt dat op de een of andere manier te werken.’ 

‘Misschien komt het door het systeem waarin ik schrijf’, oppert hij. Met dat systeem bedoelt Brewaeys het spectralisme, een esthetiek waarin componisten componeren met boventonen. Een veelgebruikt, maar helder beeld om dat uit te leggen, is de vergelijking van geluid met licht. Als je wit licht met een prisma breekt, ontstaat er een prachtige kleurenwaaier. Met computersoftware kan je ook klanken aan zo’n ontleding onderwerpen. Je krijgt dan een klankspectrum dat bestaat uit de grondtoon en talloze boventonen. Samen bepalen zij het unieke timbre van de klank. 

Het blootleggen van die boventonen, en bij uitbreiding álle dimensies van klank (denk bijvoorbeeld aan ruis en galm), opende voor de spectrale componist een onuitputtelijke muzikale verbeelding. Een in andere omstandigheden bijna onhoorbaar detail of deelaspect van een bepaalde klank krijgt in hun muziek vaak een prominente rol. Onderzoekend keren ze het klankmateriaal binnenstebuiten, zonder daarbij hun aandacht voor het muzikaal prikkelende te verliezen.

‘Het spectraal systeem met boventonen klinkt sowieso al een beetje natuurlijk’, vervolgt Brewaeys zijn antwoord op de vraag van Grondelaers, ‘misschien heeft het daarmee te maken...’ Brewaeys’ afrondende gedachte stelt dat de muziek die hij schrijft dan wel ongewoon mag klinken, maar dat onze oren gewend zijn aan de boventonen die hij gebruikt. Daardoor is de ‘shock of the new’ wellicht voor heel wat mensen minder groot. 

Brewaeys’ ‘Painted Pyramids’ voor piano, ensemble & live electronics is een afgeleide van een eerder werk ‘Pyramids in Siberia’, waarin veel natuurlijke boventonen op de piano gebruikt worden. In het ensemblewerk krijgen die bijzondere tonen alleen maar méér kleuring. Je hoort ze heel goed in de introductie, tijdens de interludes en in het naspel. De pianist slaat dan nadrukkelijke bastonen aan terwijl andere toetsen geluidloos mee ingedrukt worden.

De spectrale muziek mag ons dan wel min of meer onmiddellijk in het oor liggen, dat maakt haar niet minder vernieuwend, uniek en verrassend. Dat laat de staalkaart die SPECTRA vanavond brengt met verve horen. 

Melissa Portaels is stafmedewerker bij MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek] en lid van de Luc Brewaeys Foundation. Ze schrijft haar columns bij deze concertreeks op vraag van Muziekcentrum De Bijloke.

More stories