'Elke saxofonist erfde wel iets van Coltrane'
Amper veertig werd hij, maar John Coltrane inspireerde generaties muzikanten. Wat betekende hij voor Joe Lovano en Melissa Aldana, die zijn honderdste geboortedag komen vieren in onze Concertzaal? En voor Belgische saxofonisten die dit seizoen te gast zijn?
Karel Van Keymeulen
‘Hij voedt me tot vandaag met ideeën’
Joe Lovano groeide op in Cleveland. Zijn vader, saxofonist Tony ‘Big T’ Lovano, was een spilfiguur in de lokale jazzscene. Als jongen ontdekte Joe in de platencollectie van zijn vader John Coltrane.
“Ik was veertien toen Coltrane stierf. Op de radio was er een hommage van 24 uur, mijn vader nam die op. Ik hoorde muziek die ik nog nooit had gehoord. Ik zag mijn vader luisteren. En ik luisterde via mijn vader die luisterde. Nadien kocht ik ook nieuwe opnames, zoals ‘Transition’. En bestudeerde ik grondig Coltranes concept en harmonische architectuur, waardoor hij me tot vandaag met ideeën voedt”, vertelt Lovano in een filmpje van Jazz Video Guy.
Lovano beschouwt het oeuvre van Coltrane als een geheel. “De vroege albums zoals ‘Soultrane’, waardoor ik leerde spelen, de opnames met Miles Davis, maar ook ‘Kulu Sé Mama’ en ‘Meditations’: zijn muziek evolueerde dankzij de mensen met wie hij speelde. Van Eric Dolphy tot Pharoah Sanders. In ‘Interstellar Space’ hoorde ik nog de sequenzen van ‘Giant Steps’. Hij ging ontzettend vlug in zijn evolutie. De sound was een deel van de aanpak, niet de individuele noten. Dat raakte je. Net zoals het collectieve aspect, zoals in ‘Meditations’, waarin Coltrane complexe improvisaties als melodieën laat klinken.”
Joe Lovano werkte samen met de grootste jazzartiesten en speelt op 12.11 op ‘Coltrane 100’.
‘Zonder hem zou ik niet zijn wie ik ben’
De Chileense saxofoniste Melissa Aldana (37) is volop bezig aan de succesrijke uitbouw van haar loopbaan. “Je hoort iemand die heel puur is en een diepe zoektocht onderneemt. Coltrane maakt muziek om vrede en liefde te vinden en zoekt een muzikale manier om het universum te helen. Je hoort hoe hij met geluid experimenteerde om zijn identiteit te vinden. Weet je, zonder hem zou ik niet zijn wie ik ben”, vertelt Aldana in een interview in de krant The San Francisco Chronicle. Over de hommage ‘Coltrane 100’ vertelt ze dat ze niet willen proberen om na te doen wat Coltrane deed. “Het gaat meer om de geest van zijn muziek, die we elk op onze eigen manier proberen vorm te geven.”
Ze put inspiratie uit het album ‘Giant Steps’ (1960), met Coltranes befaamde ‘sheets of sound’. “Maar ook uit ‘Crescent’ (1964), waar hij meer modaal wordt en alles samenvoegt. En daarna ‘Live in Japan’ (1966) natuurlijk.”
Ze bewondert ook Coltranes iconische album ‘Ballads’ (1963). Het beïnvloedde haar manier om trage tempo’s te spelen en ze diep te exploreren, zoals ze op haar jongste album ‘Filin’ doet.
De Chileense Melissa Aldana kwam vorig seizoen met haar eigen band en speelt op 12.11 op ‘Coltrane 100’.
‘Hij zuigt de luisteraar mee in een passie’
.jpeg)
“Als jonge muzikant had ik de box ‘Great Jazz Tenor Saxophone’ met onder meer liveopnames van John Coltrane uit 1963. Met die plaat heb ik veel meegespeeld. Tijdens mijn opleiding heb ik zijn oeuvre zeer goed bestudeerd.”
“Hij zoekt verder dan de noten en zet een spirituele zoektocht op. Dat sprak me aan. Voor mij houdt dat in dat je dieper gaat dan de techniek, dat je de luisteraar mee kan zuigen in een verhaal en een passie. Bij Coltrane was dat gelinkt aan een Godsbegrip, ik zie het meer als een wet van het universum.”
“Ik beschouw zijn oeuvre als een geheel, al kan je zijn muziek uit 1966 wel zien als een schreeuw. Dat had veel te maken met wat er in de Verenigde Staten gaande was. Het was een vorm van maatschappelijk protest.”
“Vooral het lyrisme dat in zijn werk zit, spreekt mij aan. Zoals op die prachtige plaat ‘Crescent’, met meesterlijke melodieën zoals ‘Wise One’ en heel veel intensiteit. Ook de spiritualiteit, de drang naar connectie met alles rondom hem, blijft me intrigeren. Op technisch vlak heeft hij grenzen verlegd en een expressie bereikt die tot dan toe voor onmogelijk werd geacht. Hij zal altijd een groot voorbeeld blijven. De manier waarop hij altijd een stap verder gaat, blijft uniek.”
Robin Verheyen (TaxiWars) woont in New York en speelt met Bram De Looze en Joey Baron in ‘MiXMONK Supreme’ op 27.09.
‘Coltrane snijdt tot in je ziel’
“Over zijn technische innovaties, zijn harmonische concepten, zijn virtuositeit kan je van alles zeggen. Maar wat mij het meeste trof, ook toen ik jazz studeerde, is dat hij muziek maakt vanuit een heel persoonlijke en spirituele zoektocht.”
“Coltrane speelt saxofoon op een manier zoals niemand vóór hem saxofoon heeft gespeeld. Hij gebruikt de sax als instrument om het Mysterie met een grote M uit te drukken. Hij noemde het God, ik omschrijf het gewoon als het mysterie van het bestaan gecombineerd met naastenliefde. Dat klinkt heel erg door in zijn unieke muziek. Zelfs als hij niet zo’n straffe saxofonist was geweest, zou hij nog steeds zeer invloedrijk zijn.”
“Zijn toon is niet de meest gangbare, niet de warme of zoete klank – er zit iets ongepolijsts aan, iets rauws. Dat is ook schoonheid, meer op een dieper niveau. De schoonheid van de saxofoon van Lester Young of Ben Webster valt vanaf de eerste seconde op. Coltrane legt je niet in een warm bad, maar snijdt tot in je ziel.”
“Vooral de periode van ‘A Love Supreme’, die al begint met ‘Kind of Blue’ van Miles Davis, raakt me. En een liveplaat als ‘Afro Blue Impressions’ heb ik grijsgedraaid.”
Nathan Daems (Black Flower) speelt met Echoes of Zoo op 15.01 in onze Bijloke Jazz Club.
‘In tien jaar tijd veranderde hij de muziek helemaal’
“Onbedoeld kocht ik als jonge kerel niet de studioversie van ‘A Love Supreme’, maar een liveversie opgenomen op een Frans festival. Ik wist niet wat ervan te maken. Dat soort muziek kende ik niet.”
“Intussen heb ik Coltrane grondig bestudeerd en hou ik van alles wat hij heeft gemaakt. Ik kan met evenveel intensiteit naar ‘Ballads’ en de plaat met Johnny Hartman luisteren als naar zijn late werk.”
“Los van zijn technische verwezenlijkingen en zijn spirituele zoektocht is het meest opmerkelijke dat Coltrane in tien jaar tijd, van 1957 tot 1967, de muziek zo grondig heeft veranderd.”
“Een van de dilemma’s van jazz is hoe je dat oeuvre zoveel jaren later bekijkt. Een gevoel van ‘verloren zijn’ kan je overvallen. Ik zoek met opzet niet naar een sound zoals de zijne. Ik gebruik bewust een ander soort saxofoon.”
“Vandaag ben ik meest geïnteresseerd in zijn late periode en dat fascinerende ‘Interstellar Space’. De manier waarop hij door die patronen raast, is zo rigoureus. Vaak wordt gezegd dat dat free is en ongestructureerd, maar het is net heel gestructureerd en meesterlijk uitgevoerd. Het is alsof je abstracte symmetrische patronen ziet. Ik zie een parallel met het abstracte expressionisme in de schilderkunst.”
‘Zijn continue zoektocht raakt me diep’
“Zijn toewijding, doorzettingsvermogen, spirituele zoektocht, discipline, vertelkracht, lyrisme, emotie en schoonheid: het is Coltranes continue zoektocht die me zo diep raakt. Hij verdiepte zich in religieuze en filosofische tradities – zoals christendom, hindoeïsme, boeddhisme – en in andere vormen van spiritueel denken – zoals meditatie en yoga. Hij bleef op een eerlijke manier zoeken om een beter mens te worden.”
“1965 is een van zijn meest boeiende periodes. Met lange improvisaties, complexe ritmes en de collectieve interactie tussen Elvin Jones, McCoy Tyner en Jimmy Garrison. Het klassieke Quartet op zijn best. Die bijzondere opnames uit 1965 zijn ‘The John Coltrane Quartet Plays Transition’, ‘Sun Ship’ en ‘Meditations’.”
“Na 1965 stip ik ‘Expression’ en ‘Interstellar Space’ aan. Op albums zoals ‘Giant Steps’ gebruikte hij zeer complexe akkoordwisselingen, de ‘Coltrane changes’. Zijn ‘sheets of sound’ bestonden uit dichte reeksen noten en akkoordpatronen.”
“Zijn tenorsaxofoongeluid is krachtig, intens, hypnotiserend en meteen herkenbaar. Op het album ‘A Love Supreme’ uit 1964 gebruikt hij de saxofoon als een vorm van spirituele zoektocht. Hij inspireerde generaties muzikanten en vrijwel elke moderne jazzsaxofonist heeft iets van Coltrane geërfd, direct of indirect.”
Coltrane-kenner Jeroen Van Herzeele is een veelgevraagd muzikant en bracht platen uit met zijn eigen Trio, Quartet en band Greetings from Mercury.
Coltrane 100
Joe Lovano, Melissa Aldana, Nduduzo Makhathini, Linda May Han Oh, Jeff 'Tain' Watts
