Belgian National Orchestra & Liebrecht Vanbeckevoort

Rach III
vr 18
mei
  • vr 18 mei
    20:00 - 21:40
    Inleiding om 19:15
    Concertzaal
    Pauze 20:40 - Eindtijd 21:40
    Geweest

Programma

Sergei Rachmaninov | pianoconcerto nr. 3 in d, opus 30

Witold Lutoslawski | Symfonie nr. 4

György Ligeti | Roemeens concerto

Rachmaninovs derde pianoconcert wordt beschouwd als een van de moeilijkste werken uit de gehele pianoliteratuur. Zo moeilijk dat Józef Hofmann, aan wie Rachmaninov het werk opdroeg, het werk nooit uitvoerde onder het mom van dat "het niets voor hem was".

de Rach 3: onvergetelijke melodieën in een ijzersterke constructie

Vandaag geniet het werk een legendarische status, maar het ontstond in de tijd waarin Rachmaninov als conservatief werd afgedaan terwijl radicale componisten de grenzen verlegden. De immense populariteit is er maar later gekomen toen bleek dat Rachmaninov in dit concerto onvergetelijke melodieën in een sterke constructie had weten te vatten.

 

De Pool Lutoslawski componeerde 2 jaar voor zijn dood zijn laatste symfonie. Een kleurrijke behandeling met een teruggrijpen naar duidelijke melodische invalshoeken, reveleren een milde Lutoslawski. Na zijn studie heeft de in Roemenië geboren Ligeti een jaar Roemeense volksmuziek bestudeerd. Dit vitale concerto draagt daar alle sporen van.

Uitvoerders

Belgian National Orchestra

George Pehlivanian, muzikale leiding

Liebrecht Vanbeckevoort, piano

Programmatoelichting: 3 componisten, 3 werelden. 

 

Drie componisten, drie werelden. Toch is er een rode draad. De Slavische volksmuziek toont namelijk zijn invloed in elk van de werken.

 

Rachmaninov
 

Rachmaninovs piano concerto nr. 3 - ook wel Rach 3 genoemd - is een waar monument in het klassiek standaard repertoire. Dit aartsmoeilijke werk is een unieke combinatie van kracht, emotie en virtuositeit. De complexe akkoorden, donderende octaven en deinende melodieën betoveren zowel luisteraar als performer. Het is pas wanneer deze betovering verbroken wordt dat men zich gaat afvragen hoe iemand dit met slechts twee handen heeft kunnen spelen. Het is niet te verwonderen dat het bij veel pianisten niet enkel bewondert, maar zelf gevreesd wordt.


Ondanks de hoge moeilijkheidsgraad is het vandaag de dag een veel gespeeld concerto. Rach 3 was ook Rachmaninovs geliefkoosd concerto. Het werk heeft echter een lange weg afgelegd alvorens het de faam die het vandaag heeft bereikte. Hij componeerde het werk in 1909 op zijn familielandgoed in Ivanovka en droeg het op aan de pianist Josef Hofmann, die het echter niet aandurfde om het publiek uit te voeren. Om zijn kwaliteiten als pianist in de verf te zetten, voerde Rachmaninov de moeilijkheidsgraad van de piano partij erg op. Toch is het concerto in de eerste plaats zo populair omwille van zijn onvergetelijke melodieën.
Kort na de voltooiing ondernam Rachmaninov zijn eerste tournee naar Amerika. Tijdens de overtocht studeerde hij het concerto in op een stil klavier met als doel het Amerikaanse publiek te overdonderen. Hij wou zichzelf op drie gebieden in de markt zetten: als componist, dirigent en pianist. Maar het gaat natuurlijk om veel meer dan een showstuk. Hoewel het bij het grote publiek minder populair is dan het tweede pianoconcert, is het derde het betere werk, hechter geconstrueerd, echt symfonisch van omvang en met een overdaad aan inventieve vondsten, zowel voor het orkest als voor de solist. Het beginthema komt als een Leitmotiv door het hele werk heen telkens in diverse vermommingen terug en bindt elk deel samen.


De teneur van de vroege receptie van het werk was niet zo lovend: ,,een geïnspireerd concerto, zeer zeker, maar het breekt structureel geen potten’’. Vergeten we niet dat het concerto in een tijd ontstaan was waarin radicale componisten de grenzen verlegden. De immense populariteit van het werk kwam pas twintig jaar later op gang. Het concerto werd in de eerste plaats geliefd om zijn onvergetelijke melodieën, maar de echte kwaliteit is te verklaren door de zorg voor elk detail in het samenspel tussen piano en orkest.

 

Lutoslawski

Witold Lutoslawski voltooide zijn Symfonie nr. 4 in 1992, op 80 jarige leeftijd! Ook de première nam hij voor zijn rekening. Lutoslawki’s 4de symfonie is het eindpunt van een leven vol verandering, nieuwsgierigheid en vernieuwing.


Hij begon al op vroege leeftijd te componeren. Als kleine jongen was hij gefascineerd door de muziek van Beethoven en Chopin - niet toevallig de geliefkoosde muziek van zijn vader. Enkele jaren later raakte hij in de ban van Scriabin. Dit was een breuk met de stijl die hij tot dan gewoon was. Het zou voor lange tijd de meest moderne muziek zijn die hij te horen kreeg in het communistische Polen. Met de inval van de Nazi’s sloot Lutoslawski zich aan bij het Poolse leger. Hij werd gearresteerd, ontsnapte en dook onder in het bezette Warsaw. Hier gaf hij illegale concerten van door de Nazi’s verboden muziek.


Na Scriabin was ook John Cage van groot belang voor de ontwikkeling van Lutoslawki’s stijl. Door Cage kreeg Lutoslawski het idee om toeval in zijn composities te incorporeren. Daarmee verwijst hij niet naar improvisatie. Zoals Lutoslawski zelf aanhaalt moet alles gespeeld worden zoals genoteerd op de partituur. Het grote verschil tussen de Ad libitum (vrije) secties en de traditionele secties is dat in de vrije secties er geen tijdschema is. Elke muzikant speelt dus zijn deel alsof hij alleen speelt, zonder rekening te houden met de anderen. Het resultaat hiervan is een merkwaardig elastisch samenspel van ritmes die op geen enkele andere manier geproduceerd kan worden.


Het laatste stadium van zijn evolutie is de 4de symfonie. Hiermee wou Lutoslawski breken met de typisch symfonische traditie van een compositie in 4 delen. Hij betoogde dat dit teveel is voor de luisteraar. In plaats is hij voorstander voor een symfonie uit twee delen waarvan het eerste deel veeleer een voorbereiding is - It must engage, interest… it must intrigue. Het tweede deel moet dan die opgewekte, muzikale honger stillen en de luisteraar betoveren.

 

Ligeti
 

Ligeti schreef zijn concerto in 1951, maar pas 20 jaar later werd het stuk voor het eerst opgevoerd. Ligeti’s bekendheid heeft lange tijd op zich laten wachten. Zelf vandaag is hij bij het grotere publiek vooral gekend van soundtracks uit Stanley Kubricks films. Kubrick gebruikte vaak muziek van Ligeti in films zoals The Shining, Eyes Wide Shut en Space Odyssey. In deze films onderlijnt Ligeti’s muziek de beklijvende sfeer van vreemde werelden en de innerlijke demonen van onze eigen psyche.
Ligeti is er zich maar al te goed bewust van dat zijn levenservaring een directe invloed op zijn componeren heeft. Hij was afkomstig uit een Hongaars sprekende gemeenschap in Roemenië - een minderheid. Zijn studies aan het conservatorium moest hij in 1943 onderbreken omdat hij een jood was. Tot het einde van de oorlog onderging Ligeti de gruwelijkheden in de werkkampen. In 1950 schreef hij zich in aan de Franz Liszt Academy in Budapest, maar moest in 1956 ook daar vluchten ten gevolge van de revolutie. Hij vluchtte naar Oostenrijk, daar verbleef hij tot zijn dood.


De kennismaking met het werk van Pierre Boulez en Karlheinz Stockhausen in 1956 zorgden voor een spectaculaire ontwikkeling in de compositorische stijl van Ligeti. Op uitnodiging van Stockhausen reisde hij naar Keulen. Hier verbond hij zich als freelancer aan de studio voor elektronische muziek. In tegenstelling tot Stockhausen heeft Ligeti zich nooit op de theoretische beginselen vastgelegd. Veel interessanter vond hij het nemen van componenten van elk bestaand compositie systeem om daaruit enkel het voor zichzelf bruikbare te behouden. Zo heeft zijn muziek vaak nieuwe impulsen gegevens aan het compositorisch denken.
Ligeti’s Concert românesc is een stuk met eenvoudige opzet, en een geraffineerde orkestratie. Het herinnert aan zijn jeugd in Roemenië. Het was ongetwijfeld zijn intentie om het oorspronkelijke karakter van de Transsylvaanse volksmuziek te bewaren. Het gebruik van volksmuziek en -liederen past binnen het opgelegd beleid van de regering. Zelf noemt hij het een werk uit zijn “prehistorische” periode. Hij baseerde zich op de vreemd en provocerend klinkende alpenhoorn-melodieën en de mysterieuze volkse rituelen uit de Carpaten. Samen met zijn jeugdherinneringen vormde dit de basis van zijn Roemeens Concerto. Desondanks dat het binnen de opgelegde stijl van de regering paste werd de uitvoering ervan toch verboden. Ligeti’s Concerto werd als te modern geklasseerd...
Vandaag is het omgekeerde het geval: velen kapitelen dit werk als een werk gecomponeerd vóórdat hij het ware licht gezien had (na zijn vlucht naar het westen in 1956) en zich fdaar meteen openbaarde als hemelbestormer. Een werk dus dat afbreuk doet aan de grote reputatie die Ligeti opbouwde als iconisch avantgarde-componist.

 

Privacy en Cookies

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de webshop mogelijk te maken. U kunt cookies uitzetten, maar bepaalde delen van de website zullen niet langer werken. Muziekcentrum De Bijloke verwerkt en gebruikt persoonsgegevens bij ticketaankopen. Alle info in onze privacyverklaring: debijloke.be/privacy

Meer informatie