Brussels Philharmonic, Vlaams Radiokoor & Julien Libeer

Poulenc - Stabat Mater
za 31
maart
  • za 31 mrt
    20:00 - 21:45
    Inleiding om 19:15
    Concertzaal
    Pauze 20:45 - Eindtijd 21:45
    Geweest

Programma

Francis Poulenc - Pianoconcerto, FP 146 (20')
Francis Poulenc - Les Animaux modèles (Suite), FP 111b (21')
Francis Poulenc - Stabat Mater, FP 148 (35')

Poulenc's prachtige Stabat Mater is een eerbetoon aan een overleden vriend, emotioneel geladen en overweldigend.

Poulenc werd ook wel de ‘vrolijke katholiek’ genoemd.

Parijs, de roaring twenties. Het jazzrestaurant ‘Le boeuf sur le toit’ is elke zaterdagavond dé ontmoetingsplek bij uitstek voor de Parijse artistieke avant-garde. Bij de vaste ‘samedistes’ hoorde onder meer componist Francis Poulenc, ook wel de ‘vrolijke katholiek’ genoemd. Poulenc werd bij het grote publiek bekend om zijn overvloed aan meesterlijk eenvoudige en uiterst humoristische deuntjes, ‘geen intellectueel gedoe’ maar wel muziek om de mensen blij te maken.

 

Toch is het zijn andere kant, zijn diepe geloof en spiritualiteit, die hem inspireerden tot enkele van zijn grootste meesterwerken. Zijn Stabat Mater is een eerbetoon aan een overleden vriend, emotioneel geladen en overweldigend. Met toch hier en daar een glimp van hoop en humor, of zoals hij het zelf omschreef: ‘een requiem zonder wanhoop’.

Uitvoerders

Brussels Philharmonic
Vlaams Radiokoor
Hervé Niquet, muzikale leiding

Marion Tassou, sopraan

Julien Libeer, piano

 

Programmatoelichting

Francis Poulenc is geboren rond de eeuwwisseling in Parijs. Hij groeide op in een periode waar Debussy en Ravel (zijn leraar) veel van hun beste composities schreven. In de jaren
1920 werd hij beïnvloed door onder meer Satie en Stravinsky en door meerdere literaire schrijvers met wie hij persoonlijk bevriend geraakte (Guillaume Apollinaire, Jean Cocteau, Paul Éluard, …). Samen met de jonge componisten Georges Auric, Louis Durey, Arthur Honegger, Darius Milhaud en Germaine Tailleferre vormde hij de Groupe des Six. Dit was een informeel gezelschap dat reageerde tegen de muziek van de impressionisten en de Duitse invloeden à la Wagner en Strauss. De muziek van de groep wordt gekenmerkt door speelsheid en eenvoud: geen atonaliteit of intellectueel gedoe, maar gewoon muziek om alle mensen mee te verblijden, muziek die melodisch en eenvoudig was en niet vies van humor!


In die periode componeerde Poulenc vooral liederen, kamermuziek, pianomuziek en orkestwerken. Veel van die werken ademen de sfeer van de music hall van Parijs.

 

Pianoconcerto

Poulenc was zelf een heel begaafde pianist en alle vier de concerten die hij ooit componeerde waren voor een toetsinstrument. Het concerto voor piano van 1949 was een opdracht van het Boston symfonie orkest. Na de oorlog was het de bedoeling dat Frankrijk en de VS hun communicatie herstelden, vandaar die vraag van het orkest aan Poulenc. Poulenc fungeerde op de première van 6 januari 1950 ook als pianosolist.
Het concerto blijft trouw aan de deviezen van Satie en Cocteau: lichtheid, klaarheid, melodieus. Poulenc zelf had het over een ‘licht concert’, waarbij de opzet was het publiek te amuseren en de nostalgie voor een voorbije era op te roepen. Binnen een neoromantisch klankbeeld vinden we nog populaire Parijse entertainment stijlelementen terug. Poulenc citeert Amerikaanse melodiefragmenten van o.m. Georges Gershwin en Stephen Foster. In de finale bijvoorbeeld is er een referentie aan de melodie Way Down upon the Swanee River.


Maar in vergelijking met de vroegere werken is alles beter uitgebalanceerd met zachtere transities, rijkere harmonieën en texturen en een grotere variëteit aan stilistische combinaties en expressiviteit. Het concert weerspiegelt een muzikale taal van rond het midden van de eeuw die door Roger Nichols werd beschreven als een ‘coming of age’ van zowel Poulenc als van de Franse muziek van de jaren 1920.

 

Les animaux modèles

Francis Poulenc noemde zichzelf graag ‘le petit maître érotique’. Hij weet een groot publiek te verleiden en charmeert met gekruide harmonieën, die niet zozeer revolutionair zijn, maar passen in de tijd van Ravel en Stravinsky. De zes fabels van La Fontaine bieden de rode draad van het ballet. De titel van het ballet komt van de dichter Paul Éluard. Poulenc schreef zelf het verhaal dat zich afspeelt ergens op het Franse platteland op een hete morgen, wanneer de mensen en de dieren het leven oppakken. Voor de suite zijn twee delen uit het ballet weggelaten. Je kunt het plezier van het componeren er af horen. Dit is een typisch Franse muziek, gecomponeerd in de oorlog, En diegenen die door de nobele toon en grappen heen kon horen, vond in deze muziek ook een boodschap van hoop.


Poulenc schreef: ,,(…) ik begon Les Animaux modèles te componeren in de meest sombere zomerdagen van 1940. Ik wilde, koste wat het kost, een reden vinden om te hopen voor het lot van mijn land. (…) Het ballet ging in première op 8 augustus 1942, de gebeurtenis heeft in z’n eentje het theaterseizoen veranderd. Je kunt je het publiek van grijze Duitse officieren voorstellen in ‘saai grijs’, hoe ze zo’n typisch Frans spektakel bijwoonden. Ik heb mijzelf de luxe gepermitteerd, door maar enkele musici herkend, om het chanson non, non, vous n’aurez pas notre Alsace-Lorraine te introduceren in het gevecht tussen de twee hanen. Elke keer dat de trompet het thema aankondigt kon ik een glimlach niet onderdrukken.’’

 

Stabat Mater

De middeleeuws-Latijnse tekst van het Stabat Mater evoceert het meest dramatische tafereel uit het nieuwe testament: Maria weent en rouwt bij het gekruisigde lichaam van haar zoon Jezus. In de loop der tijden lieten tientallen toondichters er zich door inspireren, zo ook Francis Poulenc.

 

Toen in 1936 zijn vriend en collega-componist Pierre-Octave Ferroud overleed bij een vreselijk verkeersongeluk, was Poulenc hierdoor zo aangedaan, dat hij een bedevaartstocht maakte naar de zwarte Madonna van de Notre-Dame de Rocamadour. Hier, zo vertelt het verhaal, herontdekte hij zijn katholieke geloof. Of het waar is of niet, feit is dat de componist vervolgens een reeks prachtige, diep religieuze stukken schreef. Al zijn (vele) koorwerken dateren van na 1936. Zijn religieuze muziek werd echter tijdens zijn leven en de jaren na zijn overlijden vaak over het hoofd gezien. Ze was nochtans de uitdrukking van zijn ernstige zijde. Poulenc was er van overtuigd dat zijn religieuze werken later meer bekendheid zouden krijgen dan zijn wereldlijke werken.
Poulenc haalde inspiratie bij de motetten van Monteverdi en de gedichten van Paul Eluard. Hij zag zichzelf in zijn religieuze werken vooral als navolger van Vivaldi met betrekking tot woordherhalingen, gepuncteerde ritmes en barokke versieringen.

 

Het Stabat Mater is zijn eerste werk voor koor en orkest. Het werk is gecreëerd ter nagedachtenis van een vriend, de schilder Christian Bérard. Hij verkoos een Stabat Mater boven een Requiem, wegens de hartverscheurende tekst. Het werk kent de gebruikelijke 12 delen en is geschreven voor sopraansolo, koor en orkest. De 12 secties zijn zorgvuldig opgebouwd rond weerkerende motieven in nrs 1, 6 en 12. Het doet denken aan een liedcyclus, met de trage delen die het emotionele hoogtepunt bevatten. De delen variëren en contrasteren dramatisch van karakter, gaande van ingetogen naar theatrale pathos, van somber naar licht en frivool, zelfs bij de meeste ernstige tekstfragmenten. Poulenc, de levensgenieter, met promiscue levenswandel, stelde dat hij in zijn geloof even oprecht was als in zijn Parijse seksleven.


En Poulenc gaat hier de neo-barokke toer op: de dialoog tussen het ‘petit choeur’ en het grand ‘choeur’, typerend voor het grand motet van bvb een Lully en Charpentier, vervangt hij door de afwisseling sopraan solo en koor a capella; de gepunteerde ritmes en antifonale behandeling van koor zijn allemaal elementen die naar de barok verwijzen.
 

Privacy en Cookies

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de webshop mogelijk te maken. U kunt cookies uitzetten, maar bepaalde delen van de website zullen niet langer werken. Muziekcentrum De Bijloke verwerkt en gebruikt persoonsgegevens bij ticketaankopen. Alle info in onze privacyverklaring: debijloke.be/privacy

Meer informatie