Filmconcert: Modern Times

Brussels Philharmonic olv Dirk Brossé
vr 2
maart
  • vr 2 mrt
    20:00
    Concertzaal
    Geweest

Programma

20:00 - Aanvang

21:30 - Einde (zonder pauze)

 

Modern Times (Charlie Chaplin, 1936) | film

Charlie Chaplin | originele score (gerestaureerde versie)

Het was Chaplin zelf die voor zijn laatste film de muziek componeerde. Net als deze iconische film blijft ze tot de verbeelding spreken. 

Met Modern Times (1936) zou Chaplin – onder druk door de opkomst van de ‘talkies’ – zijn laatste stille film afleveren. De prent, een commentaar op de industrialisering van de wereld, werd desondanks zijn grootste succes. De beelden van Chaplin die tussen de immense tandwielen van een fabrieksgevaarte terechtkomt zijn intussen legendarisch, net als het gevecht van de zwerver tegen de machines en de bureaucratie van de Verenigde Staten.

Het bekende zwerverstypetje dat Chaplin zo meesterlijk neerzette, denk maar aan de snor, bolhoed en het typische loopje, blijft intussen tot de verbeelding spreken. Zeker in deze pracht van een filmklassieker voor groot en klein, met herkenbare, hilarische maar ook erg ontroerende momenten, die vandaag misschien meer dan ooit tot nadenken stemmen. Het was Chaplin zelf die de muziek voor deze film componeerde, en die dus intussen met liefde en zorg werd gerestaureerd.

Uitvoerders

Brussels Philharmonic
Dirk Brossé, muzikale leiding

Programmatoelichting

Dat Charlie Chaplin behalve een acteur, een auteur, een regisseur ook nog een componist was zal voor velen niet als een verassing komen. Al van kinds af aan werd Chaplin ondergedompeld in de wereld van de muziek. Zijn beide ouders werkten in het Engelse music hall milieu en hebben, ondanks het vroege overlijden van zijn vader en het ernstig ziek worden van zijn moeder, zonder meer een stempel gedrukt op de zijn muzikale interesses. Ook experimenteerde Chaplin al van op jonge leeftijd met cello, viool, piano en later ook orgel.


Deze interesse voor muziek heeft Chaplin nooit meer losgelaten. Zo was hij enorm geïnteresseerd in de muzikale arrangementen van zijn eerste stille films, componeerde hij (thema)liederen voor films en ontmoette hij op regelmatige basis grote musici (Rachmaninov, Horowitz, Stravinsky, Schoenberg,…).


Chaplin besefte maar al te goed wat voor effect muziek op een voorstelling heeft. In 1931 krijgt Chaplin de mogelijkheid om voor zijn film ‘City lights’ de muziek zelf te voorzien. Hij greep die mogelijkheid met beide handen. Het was een kantelmoment voor Chaplin als componist. Vanaf dat moment zal hij steevast voor al zijn films de muziek zelf componeren.

Componeren was voor Chaplin echter geen eenduidig proces. Als ‘self taught’ muzikant kon hij namelijk geen muzieknoten lezen noch schrijven. Om het compositieproces aldus in goede banen te leiden maakte Chaplin gebruik van een muzikale metgezel (bij Modern Times was dit David Raksin). Raksin werkte samen met Chaplin bij de orkestratie en schreef de compositie uit. Chaplins betrokkenheid bij het compositieproces mag hierdoor echter niet worden onderschat. Ook tijdens de repetities was Chaplin aanwezig, gaf hij opmerkingen en bracht hij correcties aan in de compositie.

Dit compositieproces was van doorslaggevend belang bij de restauratie van Chaplins muziek. . De volledige oorspronkelijke partituur van het werk bestond wel, maar was in zo een grote mate door Chaplin verandert dat ze nauwelijks nog op het origineel leek. De restauratie van Modern Times is dus voor het overgrote deel gebeurt aan de hand van aantekeningen op de partituren van de muzikanten en auditieve bronnen. Het is deze restauratie, door Timothy Brock, die hier uitgevoerd zal worden.


De 89 minuten durende compositie van Modern Times behoort tot de absolute top van Chaplins muzikale werken. Het is het meest complex en innovatief muziekwerk dat hij heeft gecomponeerd. Die complexiteit uit zich al meteen in de muzikale bezetting. Voor het eerst gebruikt Chaplin een symfonisch orkest. De veelvuldigheid aan mogelijkheden die dit met zich meebracht gaven hem de mogelijkheid heel ver te gaan in de relatie tussen film en muziek.


Contrast en dialoog tussen beide vormt het centrale orgelpunt in de compositie van Modern Times. De typische Chaplinesque stijl wordt gekenmerkt door het veelvuldig gebruik van leidmotieven, verwijzingen naar de Engelse ‘music-hall’ en jazz wereld en het occasioneel verwijzen en gebruiken van materiaal van andere componisten. Met deze middelen vertaalt hij de personages en gebeurtenissen naar muziek. Soms door middel van associatie (zoals bv. het leidmotief), soms door de muziek te laten contrasteren met de actie in de film. 
Doorheen het werk zullen de verschillende typetjes ook snel duidelijk worden. Het motief van de ‘tramp’ is energiek, vol leven. Dit staat in schril contrast met de muziek die zijn celgenoot inleidt; lage strijkers en een fagot. De boze menigte in de stad wordt voorgesteld door 5 tutti (het hele orkest) akkoorden. De industriële thematiek wordt dan weer ten toneel gevoerd met een Gershwinachtige fanfare. Zo doorspekt Chaplin de hele film met muzikale motieven en verwijzingen. Op deze manier slaagt hij er in een diepere emotionele context te geven aan zijn komedies. Charlie Chaplin spreekt zo, door het dialoog tussen muziek en film, zijn eigen taal. Niet door woorden, maar door muziek wordt het verhaal tot leven gewekt.

Tekst: Bastiaan Degryse

Privacy en Cookies

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de webshop mogelijk te maken. U kunt cookies uitzetten, maar bepaalde delen van de website zullen niet langer werken. Muziekcentrum De Bijloke verwerkt en gebruikt persoonsgegevens bij ticketaankopen. Alle info in onze privacyverklaring: debijloke.be/privacy

Meer informatie